Spheer helpt provincies om de natuur met AI te monitoren vanuit de ruimte

"Ik werkte bij Philips waar we machines bouwden die maten tot bijna op de micrometer", vertelt Mark Boer, mede-oprichter van Spheer. "Nu werk ik met satellietbeelden waar één pixel gelijkstaat aan 10 meter." Van het kleinste meetbare detail naar het grote plaatje; Mark maakte bewust de switch. Samen met drie medeoprichters, Jakko de Jong, Dominique Cirkel en Mark de Wijk, richtte hij Spheer op, een bedrijf dat AI-modellen traint op satellietdata. Hun platform Spheer helpt provincies natuur te monitoren zonder dat ze experts in AI hoeven te zijn.

‍

Vrij snel dachten we: een investering, dat wordt het niet. We gaan eerst doen waar we goed in zijn, namelijk projecten en consultancy.

‍

Vier founders, één sprong

Mark kende zijn medeoprichters van een IT-bedrijf in Groningen. "We werkten als klein team aan data science, waarin we veel in aanraking kwamen met satellietbeelden en AI." In de zomer van 2021 besloten ze daarom een sprong te wagen met z'n vieren. “We besloten meteen fulltime te gaan. De richting was duidelijk, want we wilden AI en satellietbeelden combineren. Hoe en wat we daar precies mee gingen doen? Dat stond nog open.”

De vier founders kwamen elk vanuit hun eigen expertise samen. Mark Boer bracht zijn jarenlange ervaring in micrometer-precisie mee vanuit Philips, waar hij werkte aan meetapparatuur voor de chipindustrie. Jakko de Jong is verantwoordelijk voor de langetermijnvisie en strategie van Spheer.  

Dominique Cirkel zorgt ervoor dat Spheers technologie aansluit bij de wensen van de gebruikers en dat projecten soepel en op schema verlopen. Mark de Wijk, een autodidact die oorspronkelijk Russisch studeerde voordat hij de IT indook, bouwde als ontwikkelaar de eerste applicatie. Laatstgenoemde is in de zomer van 2025 gestopt bij het bedrijf.

In het begin overwogen ze externe financiering, maar al snel kozen ze voor een andere route. "We hadden vertrouwen in ons kunnen en onszelf kunnen verkopen. Vrij snel dachten we: een investering, dat wordt het niet. We gaan eerst doen waar we goed in zijn, namelijk projecten en consultancy."

‍

Tinten groen interpreteren

"Vlak voordat we begonnen lanceerde de EU het Sentinel-2 Copernicus programma. Satellieten waarvan de data gratis beschikbaar was. Onze timing was perfect. Elke pixel van deze satelliet staat gelijk aan 10 meter in de realiteit. Je kijkt in feite naar heel veel tinten groen. We werkten met grove beelden, maar wel met héél veel beelden per jaar. Doordat je zo vaak naar hetzelfde gebied kijkt, kun je groeiseizoenen goed volgen en subtiele veranderingen in de natuur zien die het menselijk oog mist. Daar is AI gelukkig goed in."  

‍

We moesten voor elke klant opnieuw een maatwerk AI-model bouwen. Dat schaalt niet.

‍

Zeekweek en het keerpunt

De Provincie Groningen werd een van hun eerste klanten. "We monitoren zeekweek in de Groninger kwelders. Dat zijn begroeide stukken land die direct, zonder duinen, aan zee grenzen. Het stukje natuur buiten de dijk." De provincie wilde jaarlijks zien wat de impact was van subsidies. "Dit begon als pilot, maar mondde uit in ons eerste jaarlijkse abonnement."

Maar Mark zag een fundamenteel probleem. "Het kost behoorlijk wat expertise om deze modellen te trainen. Je hebt een heel data science team nodig." Dat betekende dat hun aanpak alleen werkte voor grote klanten met grote budgetten. "We moesten voor elke klant opnieuw een maatwerk AI-model bouwen. Dat schaalt niet."

De oplossing kwam toen ze tweeënhalf jaar geleden de SBIR-competitie van het Netherlands Space Office wonnen. "We kregen een onderzoeksbeurs om geospatial foundation models te ontwikkelen." Het idee: één basismodel dat ecologen zelf kunnen trainen zonder technische kennis. "De resultaten waren zo positief dat we besloten ons hele bedrijf te draaien. In plaats van wij trainen voor de klant, bouwden we een platform waar de klant zelf traint."

Zo werd Spheergeboren. Na acht maanden alpha-fase ging het platform in 2025 publiek. "Nu kan een ecoloog zonder AI-kennis binnen een paar uur zijn eigen model trainen."

‍

Spheer is veel toegankelijker.

‍

Google komt kijken

De concurrentie slaapt niet. "Afgelopen zomer lanceerde Google een vergelijkbare tool, een maand later Cambridge ook," zegt Mark. "Het was even schrikken, maar hun lancering bevestigt dat we op het goede spoor zitten. Het verschil is dat Google Earth Engine een data scientist vereist. Wij focussen op domeinexperts: ecologen die veel weten over hun gebied, maar niet hoe AI werkt. Spheer is veel toegankelijker."

‍

Stikstof meten zonder het te zien

Nog een praktisch voorbeeld. Een groot Nederlands probleem is stikstofdepositie. "We modelleren dat, want het is moeilijk te meten. Met Spheer kun je de impact op langere termijn zien, waardoor je het effect op de natuur kunt inzien.”

"Bepaalde soorten zijn indicatief. In heidevelden leidt stikstof tot pijpestrootjes, een grassoort. Door die grassen te meten, zien we de impact van die stikstof. Als we zien dat dit gras toeneemt, weten we dat er een overvloed aan stikstof aanwezig is in het gebied."

‍

Change detection opent vooral heel veel nieuwe deuren voor ons.

‍

Change detection: de heilige graal

"Ik ben ervan overtuigd dat in de toekomst veel satellietbeeldanalyse door AI gedaan wordt." Maar er komt meer. "Een grote interessante ontwikkeling is change detection. Nu geven we jaarlijkse updates over veranderingen in de satellietbeelden, maar veel overheden willen het weten als er iets verandert. Denk aan een boer die illegaal een sloot graaft of een schuur bouwt. Ook dat valt in te zien met satellietdata over langere termijn.”

"Change detection opent vooral heel veel nieuwe deuren voor ons", legt Mark uit. "Nu doen we vooral veel voor partijen die verantwoordelijk zijn voor natuur, en dat zijn natuurlijk lang niet zoveel partijen als er verder beschikbaar zijn. Hiermee bereiken we een veel bredere markt."

‍

Het businessmodel evolueert

"Onze eerste versie was een one-size-fits-all. Nu zien we dat kleinere klanten een andere aanpak vragen. Het was wel uitzoeken hoe we dat in een businessmodel vangen. Daarom gaan we naar een area-based model: per vierkante kilometer satellietdata per jaar betaal je een bedrag. Logisch, vinden wij. Als een klant geïnteresseerd is in een groter gebied, kost het meer rekenkracht en dus meer opslag.”

Klanten van Spheer zijn vooral overheden. "We willen dat veranderen en uitbreiden. Een logische stap voor ons zijn adviesbureaus en ecologische consultants. Sommige klanten zien de waarde maar krijgen het niet voor elkaar. Ze willen gewoon de output. Adviesbureaus kunnen ons helpen met het implementeren van Spheer bij anderen, zodat wij ons kunnen focussen op de ontwikkeling van de tool.”

‍

Over vijf jaar hoop ik op globale embeddings en dat mensen overal ter wereld Spheer gebruiken. Ook is change detection dan volledig gelanceerd.

‍

Van Groningen naar de wereld

Dit jaar focust Spheer op uitbreiding. "Geografisch trainen we op data van heel Europa. Daarom willen we klanten in Europa. Ook zoeken we nog een salesmedewerker en een investering in het bedrijf,” schetst Mark de situatie.  

“Over vijf jaar hoop ik op globale embeddings en dat mensen overal ter wereld Spheer gebruiken. Ook is change detection dan volledig gelanceerd. Als laatste hoop ik dat onze data tegen die tijd interactief is. Je krijgt dan direct antwoord op een vraag als: “Waar hebben mensen zonnepanelen gebouwd binnen 10 kilometer van Groningen?”

‍

Pak de telefoon en praat met een ondernemer. Ik was verrast hoe open iedereen is.

‍

De constante onzekerheid

"Soms denk ik: een baan in loondienst is makkelijker. Je zit constant in onzekerheid, maar tegelijkertijd leer je enorm veel. De eerste werknemer aannemen was heftig. Voor hen ben jij ineens hun veilige plek; je bent verantwoordelijk voor alles. Bij de derde werknemer denk je: oh, nog eentje. Het went snel. En dan komt er alweer iets nieuws."

Wil je de sleur doorbreken als je vastzit? "Pak de telefoon en praat met een ondernemer. Ik was verrast hoe open iedereen is. Ze hebben allemaal deze mentaliteit: we werken misschien nu niet samen, maar wie weet wat er komt in de toekomst."

Van micrometers bij Philips naar pixels van 10 meter en van zeekweek in Groningse kwelders naar satellieten boven heel Europa. Mark en zijn team bouwen met Spheer aan iets groots, maar dat doen ze wel pixel voor pixel.

‍

‍

Interview & text by Lars Meijer